Morska Bateria Wieżowa Nr 3 Twierdzy Kronsztad, Rosja

W listopadzie 1865 roku z powodu gwałtownego rozwoju techniki wojskowej podjęto decyzję o wzmocnieniu obrony morskiej Twierdzy Kronsztad, ochraniającej podejście do Sankt Petersburga, między innymi przez budowę Baterii Południowej Nr 3 /Южная батарея № 3 >>Граф Милютин<</ (59.972296, 29.695789) na sztucznej wyspie, której uzbrojenie postanowiono umieścić w podówczas nowoczesnych wieżach pancernych systemu Coles'a. Był to jedyny taki fort zbudowany w fortyfikacjach carskiej Rosji.

Historię fortu opisuje rosyjska strona Kronsztadzki Wiestnik

W 1868 roku na mocy dekretu cara Aleksandra II budowana bateria została przemianowana na Morską Baterię Wieżową Nr 3. Fort „Milutin” zaczął przybierać nowoczesne kształty.
Połowa XIX wieku to czas, w którym następuje skok jakościowy w rozwoju artylerii. Zamiast dział o gładkich lufach, które miały mały zasięg i celność strzelania, zaczęły pojawiać się działa gwintowane. W tym samym czasie w Anglii i Stanach Zjednoczonych zaczynają się doświadczenia z wieżami pancernymi, podobne do nich zainstalowano później na Trzeciej Baterii Południowej. Budowa sześciu opancerzonych wież systemu Cowper Phipps Coles`a na tej baterii była nową odsłoną w historii obrony Twierdzy Kronsztad.
Na baterii zbudowano sześć wież pancernych. Wieże miały średnicę zewnętrzną 8,5 m, grubość pancerza 30 cm (12 cali). Wewnętrzna średnica wieży wynosiła 7,8 m. Strzelnica miały szerokość 70 cm, wysokość 115 cm. Działa wystawały na 30 cm z wieży, a ich pełny odrzut sięgał 2,1 m. Pancerz powstał w Kamskiej fabryce płyt pancernych na Uralu.
Wieża mogła wytrzymać bezpośrednie uderzenia pocisków wystrzelonych z 14. calowych dział. Zewnętrzna warstwa pancerza osiągnęła 30 cm, po czym układano drewno tekowe oraz wewnętrzny pancerz o grubości 7,5 i 5 cm. Przewidywano do obrotu wież silniki parowe umieszczone w kazamatach pod wieżami. Para dla nich pochodziła z kotłowni usytuowanych na bokach fortu. Wieża dokonywała pełnego obrotu w ciągu jednej minuty, a w przypadku awarii silnika parowego ręcznie w ciągu trzech minut. Pociski o wadze 240 kg podawano do dział na wysokość ponad 6 m, również za pomocą silników parowych. W 1879 roku budowa została całkowicie zakończona, a bateria została uzbrojona w 11. calowe działa wzoru 1867 roku. Całkowita waga jednej wieży wynosiła 500 ton.
(…)
Na początku lat 90. XIX wieku Południowa Bateria Nr 3 „Graf Milutin” była uzbrojona w 20 dział: dwanaście dział 11. calowych (w wieżach), sześć dział polowych (bez lawet): cztery 9. funtowe i dwoma 4. funtowymi.
We wczesnych latach XX wieku stało się oczywiste, że działa 11. calowe fortu były przestarzałe. Po zakończeniu wojny rosyjsko-japońskiej podjęto próbę wyposażenia wież w nowoczesne wówczas armaty Canet. Jednak te próby nie powiodły się. Wieże pancerne, napędzane silnikami parowymi, nie spełniały już wymagań czasu. Podczas przebudowy fortu „Milutin” w 1914 roku, stare wieże pancerne i armaty zostały rozebrane i usunięte. Na ich miejscu zbudowano żelbetowe podłogi nad szybami i betonowe stanowiska dla sześciu 6. calowych (152 mm) dział Canet. Wszystkie te prace zostały ukończone po rozpoczęciu pierwszej wojny światowej.

Fasada baterii
image host

Zdjęcie wieży pancernej
image host

Historię Камский броневой завод – fabryki w której wyprodukowano płyty pancerne na budowę wież można poznać na stronie ural.ru

Fabryka była zbudowana z inicjatywy Departamentu Marynarki Wojennej w 1862 roku nad brzegiem rzeki Kama, 20 km od Wotkińska /Воткинск/. Miał on dostarczać pancerne płyty dla okrętów wojennych rosyjskiej floty. (…) Fabryka jako pierwsza w Rosji zaczęła produkować stal pancerną, która były dostarczana na opancerzenie fregat, monitorów i tarcz pancernych dla fortyfikacji Twierdzy Kronsztad. W związku z uruchomieniem Izhorskiej fabryki w pobliżu Petersburga, która przejęła produkcję pancerzy, Kamska fabryka od 1866 roku przeszła na produkcję szyn kolejowych dla Kolei Nikołajewskiej i Niżnienowogorodzkiej. W 1879 roku fabryka przestała istnieć, a jej wyposażenie przeniesiono do fabryki Permskiej i Wotkińskiej.

Szerzej o historii Twierdzy Kronsztad w А.А. Раздолгин, Ю.А. Скориков – Кронштадтская крепость (1988), można przeczytać kaponir.ru lub ściągnąć z militera.lib.ru

W poście Eksperymentalny ostrzał angielskiego pancernika wieżowego (1866) przedstawiłem próbę ostrzału okrętu H.M.S. Royal Sovereign w 1866 roku w celu zbadania odporności wież pancernych konstrukcji kapitana marynarki Cowper Phipps Coles`a. Mniej więcej w tym samym czasie swoją wieżę zaprojektował szwedzki inżynier i wynalazca pracujący w USA John Ericsson. Została ona zastosowana w znanym z pierwszego starcia okrętów pancernych w 1862 roku amerykańskim okręcie USS Monitor oraz w wielu podobnych okrętach zbudowanych w czasie wojny secesyjnej przez stronę unijną.

Początek rosyjskich monitorów używających obrotowe wieże pancerne na podstawie Л.И. Амирханов – Артиллерия российских мониторов (1998)

Pod koniec 1862 roku przedstawiciele rosyjskiej marynarki odwiedzili USA. Po zapoznaniu się z konstrukcją monitorów typu Passaic, doszli do wniosku, że wydają się one najbardziej odpowiednie do obrony Kronsztadu i Zatoki Fińskiej. Na podstawie tego raportu rosyjski rząd podjął decyzję o budowie serii dziesięciu takich monitorów. Budowane w Rosji monitory miały mieć wieże Ericssona. Jednym z powodów wyboru tej konstrukcji był fakt, że do opancerzenia tych wież zastosowano 15 warstw płyt pancernych o grubości 25,4 mm. W konstrukcji Coles’a pancerz składał się z płyty o grubości 114,3 mm. Blacha pancerna o takiej grubości nie była w tym czasie wytwarzana w Rosji. W Europie istniała tylko jedna firma, która mogła produkować płyty pancerne o takiej wytrzymałości i wymaganej jakości, John Brown & Co w Sheffield w Anglii. Ale stosunki między Wielką Brytanią i Rosją gwałtownie pogorszyły się z powodu polskiego powstania. Rząd rosyjski był zatem zmuszony do podejmowania szybkich decyzji i szybkiego ich wdrożenia.
Na podstawie rysunków zakupionych w USA, N.A. Arzeulov stworzył nowy projekt i dostosował go do możliwości rosyjskiego przemysłu stoczniowego. Największą zmianą było zmniejszenie liczby warstw pancerza wieży do jedenastu. Już w kwietniu 1863 r. projekt został przedłożony komitetowi przemysłu stoczniowego w celu zatwierdzenia. W listopadzie – grudniu 1863 roku położono stępkę pod pierwsze dziesięć rosyjskich monitorów, które od 10 maja 1869 roku oficjalnie sklasyfikowano jako pancerny okręt wieżowy /башенная броненосная лодка/. Dwa okręty Tifon i Uragan zostały zbudowane w Stoczni Admiralicji. Wieże dla nich wykonano w Fabryce Izhorskiej. Pozostałe sześć monitorów wraz z wieżami zostało zbudowanych przez prywatne fabryki, przy pomocy państwowej stoczni na Galernej Wyspie.

Na początku 1863 roku w Glasgow w stoczni Robert Napier and Sons zwodowano, zbudowany na zamówienie Danii monitor Rolf Krake. Był on z wielu powodów lepszy od amerykańskich monitorów typu Passaic, w tym pod względem zastosowanych wież projektu Coles’a, których zainstalowano dwie sztuki, mieszczące po dwa działa 68 funtowe.
Angielski fabrykant i konstruktor Charles Mitchell 13 czerwca 1863 roku podpisał z rosyjskim ministerstwem żeglugi kontrakt na budowę w stoczni na Galernej Wyspie dwuwieżowego monitora Smiercz typu Rolf Krake. 11 czerwca 1864 roku okręt został zwodowany.
Strzelnice wież systemu Coles’a zlokalizowane były prawie na poziomie pokładu. Pancerz składał się z jednego rzędu płyt grubości 114,3 mm, przymocowanych do słupków pionowych. Płytę z zewnątrz chciano wzmocnić, układając pancerz w dwóch warstwach. Ale podczas testu okazało się, że wewnętrzna warstwa niszczyła zewnętrzną, ścinając śruby mocujące. A ponieważ obie warstwy zostały zamocowane na tych samych śrubach, warstwa wewnętrzna mogła po prostu spaść. Dlatego dwie warstwy pionowego pancerza zostały zastąpione jedną, ale grubości 152,4 mm. Za pancerzem ułożono dwie warstwy drewna tekowego o grubościach 203 i 102 mm. Dodatkowo od wewnątrz boki wieży były pokryte blachami żelaznymi o grubości 25,4 mm. Płyty pancerne wyprodukowano w Anglii: grubości 114,3 w zakładzie Bill & Company, a grubości 152,4 mm w fabryce John Brown and Company.
Z początku w wieżach były zainstalowane dwa 60-funtowe gładkolufowe działa, ale wraz z wprowadzeniem gwintowanej artylerii możliwe było znaczne wzmocnienie uzbrojenia okrętu Smiercz. Dlatego w każdej wieży zainstalowano jedno 203 mm odtylcowe działo gwintowane. W 1870 roku podobnie jak na monitorach typu Uragan, zmieniono je na działa o kalibrze 229 mm. Obrót instalacji wieżowych przeprowadzono za pomocą silnika parowego o mocy 6 KM, który był zasilany z własnego kotła.

Pomyślne testy pierwszych rosyjskich wież pancernych potwierdziły poprawność wybranych rozwiązań, dlatego przy tworzeniu nowego programu budowy okrętów, zatwierdzonego pod koniec 1864 roku, zwrócono szczególną uwagę na okręty z uzbrojeniem umieszczonym w wieżach. Wraz z fregatami pancernymi Kniaź Pożarski i Minin przewidziano budowę dwóch dwuwieżowych monitorów Rusałka i Czarodziejka, a także czterech trzywieżowych monitorów Spiridov, Greig, Lazarev i Chichagov.
W tym czasie zalety wieży systemu Coles’a w stosunku do wieży Erikssona stały się oczywiste, dlatego dla nowych okrętów przewidziano instalację angielskich wież. Autorytet Coles’a był tak duży, że fregatę Minin postanowiono zbudować zgodnie z rysunkami zaprojektowanego przez niego okrętu pancernego H.M.S. Captain, którego dzielność morska już podczas budowy budziła poważne obawy. Dopiero gdy nagły szkwał przewrócił i zatopił Captain’a wraz z jego projektantem, budowa Minina została zawieszona.

O dalszej historii rozwoju monitorów w Rosji można doczytać w powyższej książce, którą można łatwo znaleźć w rosyjskim necie…
Ciekawy artykuł V. Y. Gribovsky, I.I. Chernikov – Броненосцы береговой обороны в российском флоте (1996) można przeczytać na wunderwaffe.narod.ru, wybór rosyjskich artykułów technicznych z epoki o budowie monitorów można przeczytać również na wunderwaffe.narod.ru. Ciekawy jest też rozdział o uzbrojeniu artyleryjskim Rosyjskie okręty ubierają się w pancerz z książki Александр Борисович Широкорад – Россия — Англия – неизвестная война 1857–1907 (2003), który można przeczytać na militera.lib.ru.

Lekko podsumowując, po wynalezieniu nowej metody wytopu stali przez Henriego Bessemera w 1856 roku, stało się możliwe otrzymywanie dużych ilości, w krótkim w stosunku do poprzednich metod czasie, kutego żelaza pozbawionego zanieczyszczeń i dającego się w łatwy sposób formować. W budowie okrętów zaowocowało to w pierwszym rzędzie powstaniem pancernych fregat lub pancernych baterii, które były okrętami drewnianymi z wzmocnieniem burt blachami pancernymi, o napędzie parowym ze śrubą i pomocniczym żaglowym. Działa początkowo gładkolufowe były ustawiona na burtach na jednym pokładzie działowym. Pierwszym takim okrętem była francuska Glorie, która weszła do służby w 1860 roku. Innym kierunkiem było stworzenie okrętów stalowych, o napędzie parowym, w których uzbrojenie było umiejscowione w obrotowych wieżach, których pierwszym przedstawicielem był amerykański USS Monitor zwodowany w 1862 roku.  Przy czym fregaty pancerne były okrętami pełnomorskimi, a początkowo okręty z wieżami z powodu niskiej burty i małej dzielności morskiej były przeznaczone do obrony wybrzeża.

Rosyjskie władze reagując na postęp technologiczny z jednej strony spowodowały powstanie nowoczesnych zakładów metalurgicznych i stoczni. Z drugiej z powodu nieprzygotowania krajowego przemysłu na budowę dużych statków pancernych dwa pierwsze okręty pancerne – baterie pancerne Pervenets i Ne Tron Menia zamówiono w Anglii. Przy ich budowie pracowało wielu rosyjskich inżynierów i robotników, ucząc się nowoczesnej technologii budowy okrętów. Pierwsze monitory w oparciu o amerykańską licencje budowały już stocznie rosyjskie, kupując w Anglii ważniejsze podzespoły. Blachy pancerne pochodziły z Anglii, ale częściowo już z nowo wybudowanego zakładu zbudowanego w Rosji. Widać wyraźną chęć stworzenia i rozbudowy własnego przemysłu hutniczego i stoczniowego, z jednoczesnym przejęciem technologii od państw zachodnich, taki dziewiętnastowieczny „offset”. Podobnie działo się w kwestii uzbrojenia artyleryjskiego, gdzie rosyjski przemysł zbrojeniowy ściśle współpracował z niemieckimi zakładami Kruppa.
Dzięki budowie okrętów wyposażonych w dwa pierwsze systemy wież pancernych, można było poznać ich wady i zalety, dlatego dla projektowanej baterii pancernej zaplanowano wieże projektu Coles’a.

Porównanie okrętowych wież systemu Ericssona i Coles’a
image host

W dziele znanego belgijskiego fortyfikatora Alexis Brialmont – Traité de fortification polygonale (1869) w Tomie 2 w rozdziale XVII Organizacja wewnętrzna i szczegóły baterii nadbrzeżnych autor rozważa, przywołując przykłady z amerykańskiej wojny secesyjnej, obronę fortyfikacji nadbrzeżnych przed okrętami wyposażonymi w broń stromotorową oraz okrętów pancernych z uzbrojeniem znajdujących się w wieżach. Czynniki decyzyjne w Wielkiej Brytanii uznały w 1865 roku wyższość uzbrojenia umieszczonego w obrotowej wieży pancernej w fortyfikacjach nadbrzeżnych, chociaż cena jego była 3 razy większa niż tego samego uzbrojenia za pancerną płytą i 9 razy większa niż działa umieszczonego za nieopancerzoną strzelnicą. Podobne wnioski w tym czasie wyciągali Francuzi i Prusacy, a Rosja zaakceptowała je jako obowiązujące przy projektowaniu nowych baterii przez generała Todlebena. Na planszach XXIII, XXIV i XXV przedstawiono różne przykłady baterii z użyciem wież pancernych. Fort Spidbank ( 50.770474, -1.098895) z planszy XXV zrealizowano o czym można poczytać w broszurce David Moore – Victorian Forts and Batteries – Spitheadtu.

Na planszy XXVII zamieszczono projekt wieży systemu Coles’a, obracanej przy pomocy silnika parowego i awaryjnie siłą mięśni załogi.
image host

Na planszy XXVII znajduje się też przekrój wieży proponowanej Rosji przez angielską firmę Charles Cammell & Coompany z Sheffield. W projekcie tym nie było centralnej kolumny, kulisty dach kopuły opiera się na promienistych kratownicach, brak też centralnego otworu do wymiany luf dział, które Anglicy uważali za konieczny.
image host

Jak dziś wygląda kronsztadzka Bateria Południowa Nr 3 można zobaczyć na przykład na pofortam.ru

O wczesnych wieżach pancernych stosowanych w fortyfikacji można przeczyta w Josef Kunka – Die Panzerthürme – Studie (1876) – tu i tu

image host image host

Niestety w dostępnych w necie skanach brak tabeli, a ryciny znalazłem tylko w takim stanie
image host image host
Chociaż dolna to wieża z fortyfikacji belgijskiej…

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s